Chuyên mục
Tin Tức

Trang tử Tâm Đắc

Trang Tử kể lại một câu chuyện về chọi gà.

Kỷ Tỉnh tử nuôi con gà chọi cho vua. Vua rất thích chọi gà nên muốn Kỷ Tỉnh tử huấn luyện một con gà chọi mạnh nhất thiên hạ, có thể nhanh chóng xuất chiến.

Mười ngày sau, nhà vua hỏi Kỷ Tỉnh tử:

– Con gà của ta đã đem chọi được chưa?

Kỷ Tỉnh tử đáp:

– Chưa được, vì con gà này ỷ thế lớn hiếp người, lông xù lên, ánh mắt xớn xác, rất kiêu ngạo.

Chúng ta thường cho rằng lúc này đem gà đi chọi là thích hợp nhất. Nhưng người biết luyện gà thì nói lúc này không thể được.

Mười ngày sau, nhà vua lại hỏi câu hỏi tương tự. Kỷ Tỉnh tử đáp:

– Vẫn chưa được. Mặc dù tính khí nó đã bắt đầu dịu bớt, nhưng con gà khác vừa cất tiếng là nó phản ứng lại ngay, còn muốn tranh đấu, nên chưa đem chọi được.

Lại mười ngày trôi qua,nhà vua lần thứ ba đến hỏi. Kỷ Tỉnh tử nói:

– Vẫn chưa được. Tuy hiện nay nó đã điềm đạm hơn nhiều, nhưng trong ánh mắt nó vẫn còn nộ khí, không được, chờ thêm một thời gian nữa.

Mười ngày trôi qua nhà vua đến hỏi. Kỷ Tỉnh tử nói:

– Lần này thì được rồi. Những con gà khác dù có kêu nó cũng không thèm đáp.

Vậy con gà ấy thế nào? Người Trung Quốc có câu thành ngữ “Đãi nhược mộc kê” ( trơ như gà gỗ). Kỷ Tỉnh tử nói:

– Con gà này giờ đã luyện đến mức như gà gỗ, tức là tinh thần bình thản, đức tính nó giờ đã hoàn toàn nội hóa, trầm lắng. Bởi vậy con gà này mà đem chọi thì bất cứ con gà nào nhìn thấy nó cũng lập tức cụp đuôi chạy. Lúc này có thể đem gà đi chọi.

Trong Trang Tử có rất nhiều câu chuyện ngụ ngôn giúp chúng ta nhìn lại mình một cách sâu sắc, vì nó cung cấp một hệ giá trị khác hẳn với cách nhìn của chúng ta.

Chúng ta cho rằng một con gà chọi thì giống như một người lính ra trận, cần phải hăng hái, quyết chiến, cần phải có tinh thần quyết thắng thể hiện ra bên ngoài. Trong khi Trang Tử đưa ra yêu cầu là nó phải rũ bỏ hết sự sắc nhọn bên ngoài, nạp hết nhuệ khí vào bên trong. Nội tâm đó thực ra là một sự hàm súc, có nghĩa là không phải nó thật sự không có trí chiến đấu, mà là chí chiến đấu đã thu vào bên trong, và lúc này mới có thể coi là toàn đức.

Sự tranh đấu thật sự không ở sự dũng mãnh, không ở kỹ xảo, mà là ở đức tính.

Trong thiên Đạt sinh, Trang Tử kể một câu chuyện về một người thợ mộc như sau.

Có người thợ mộc nước Lỗ tên là Tử Khánh. Anh ta chuyên nghề đẽo gỗ làm liêm. Liêm là một cây cột giá treo chuông hoặc trống, co chạm hình mãnh thú. Liêm còn có một cách giải thích khác, nó là một loại nhạc khí, trên chạm hình hổ.

Người thợ mộc này làm liêm giỏi đến mức “kiến giả kinh vi quỷ thần”, người người nhìn thấy đều vô cùng kinh ngạc tưởng là do quỷ thần làm ra, bởi người thường làm sao có thể khéo đến nhường ấy? Riêng con mãnh thú chạm trên đó trông sống động như thật.

Danh tiếng của Tử Khánh vang xa, đến tai vua Lỗ. Vua Lỗ cho mời Tử Khánh đến để hỏi bí quyết.

Tử Khánh rất khiêm tốn, nói rằng mình chỉ là một thợ mộc bình thường, không có bí quyết nào cả. Tuy nhiên, ông nói tiếp: “Lúc chuẩn bị làm cái liêm này, tôi không giám hao phí một chút sức lực, mà phải dụng công trai giới. Mục đích trai giới là để “tịnh tâm”, là cho tâm mình tĩnh lại.

Trong quá trình trai giới, đến ngày thứ ba thì tôi đã có thể giũ bỏ mọi sự phong công, ban thưởng chúc mừng sau khi hoàn thành công việc. Điều này có nghĩa là trai giới đến ngày thứ ba thì tôi đã có thể quên lợi.

Trai giới đến ngày thứ năm thì tôi đã không còn để ý tới những lời khên chê hay thị phi đối với mình. Người ta nói tôi làm tốt cũng được, tôi đều không để ý đến nữa, đây cũng chính là quên danh.

Sau đó còn phải tiếp tục trai giới. Đến ngày thứ bảy, tôi đãcó thể quên đi “tứ chi hình thể” của cá nhân, tức là quên cả bản thân mình. Vào lúc này, tôi có thể quên rằng tôi đang làm việc cho triều đình. Mọi người đều biết làm việc cho triều đình thì lòng luôn thấp thỏm, một khi có những suy nghĩa vẩn vơ là không thể làm tốt được.

Đến lúc này tôi lên núi. Sau khi lên núi, tĩnh tâm lại, tìm kiếm cây mình cần, quan sát chất gỗ, tìm cây nào có hình thù phù hợp, giống như cái liêm đã thành hình hiện ra trước mắt thì đốn cây mang về, thuận tay gia công là nó trở thành hình dạng như bây giờ”

Cuối cùng Tử Khánh nói: “Việc tôi làm chẳng qua là “dĩ thiên hợp thiên” (lấy trời hợp với trời), đó chính là bí quyết của tôi”.

Câu chuyện của người thợ mộc  cho chúng ta thấy rằng: có một tâm thái tốt, thản nhiên là có thể đạt đến trạng thái tốt nhất, có khả năng “dĩ thiên hợp thiên” mới có thể làm công việc trở nên tốt nhất.

Vậy thì thế nào là “dĩ thiên hợp thiên”? Làm thế nào để làm được “dĩ thiên hợp thiên”? Trai giới có nghĩa là như thế nào?

Bốn chữ này rất đáng để chúng ta ghi nhớ: “dĩ thiên hợp thiên”.

Con người cần phải dùng những việc mà bản thân nó hợp với quy luật để đối ứng với quy luật, có nghĩa là đừng bao giờ đối địch với quy luật, đừng đi ngược lại quy luật, mà nên dùng cái tâm trong sáng của mình, dùng trí tuệ của mình để nhìn xem những việc nào có thể “ dĩ thiên hợp thiên”.

Người thợ mộc trai giới bảy ngày, thực ra là vượt qua ba giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất là quên lợi ích, không có nghĩ đến dùng sự việc của mình để đổi lấy đại lợi của thế gian; giai đoạn thứ hai là quên danh, không còn nghĩ đến việc khen chê thị phi của người khác quan trọng như thế nào đối với mình; giai đoạn thứ ba là quên mình, thật ra chỉ đạt đến tầm quên mình, con người mới đạt đến kết quả tốt nhất.

Trong thời đại thông tin ngày nay, những tin tức thực sự lay động lòng người thường đến từ những nơi tuyến đầu nguy hiểm. Ở đó có những phóng viên bấp chấp cái chết, họ đã quên đi sự tồn tại của mình, chỉ quan tâm đến thiên chức truyền thông của mình. Những bài báo họ gửi về là những bài viết hay nhất.

Nếu một phóng viên ở hiện trường mà còn nghĩ: Mình trang điểm có đẹp hay không? Chụp hình ở góc độ nào thì đạp nhất? Mình nên đặt câu hỏi như thế nào?…. Thì chắc chắn phóng viên phóng viên ấy sẽ không thể có được một bản tin hay, bởi trạng thái nghề nghiệp thực sự tốt là phải đạt đến mức quên mình.

Người thợ mộc trong sách Trang Tử cho ta biết một đạo lý chất phác mà huyền diệu, đó là làm việc phải làm cho tốt, nhưng muốn làm tốt ắt phải trải qua ba giai đoạn: quên lợi, quên danh, quên mình. Nếu làm được ba điều này thì bạn sẽ biết được quy tắc của đại đạo trên đời, đạt đến mức “ dĩ thiên hợp thiên”.

Hãy thử nghĩ, đạo lý này có thật khó không? Không hề khó! Chỉ cần nhặt lại nhiều thứ chất phác trong lòng chúng ta, đồng thời phá vỡ một số quy tắc của thế gian, là chúng ta có thể thưởng thức hương vị ban sơ của cuộc sống.

Có một câu chuyện rất hay:

Có một người làm vườn bình thường, hay say mê chăm bón cho khu vườn trồng rất nhiều loại cây ăn quả.

Một mùa hè nọ, anh thu hoạch được một vụ nho rất sai quả; nho vừa to vừa ngọt. Đây thành quả bấy lâu nay anh vun xới nên anh vui lắm, muốn mọi người cùng chia sẻ với mình nên ôm từng rổ nho đứng trước cổng, gặp ai qua đường cũng đều đem nho đến mời và nếm thử.

Một phú thương đi qua. Anh làm vườn ôm nho đến mời:

– Mời ông thưởng thức nho của tôi.

Người phú thương ăn xong nói:

– Nho này ngon quá, anh muốn bao nhiêu tiền? Tôi nhất định phải trả anh tiền.

Người làm vườn đáp:

– Tôi không cần tiền, tôi chỉ muốn ông nếm thử hương vị của nó thôi.

Phú thương nói:

– Sao anh lại cho không tôi? Anh cho tôi nho ắt là muốn lấy tiền! Anh đừng ngại, nào, để tôi trả anh tiền, chỗ nho này tôi mua về thưởng thức tiếp.

Phú thương nằng nặc nhét cho anh một khoản tiền rồi mang rổ nho đi.

Người làm vườn rất buồn bã. Lúc này một viên quan đi tới, anh lại bưng nho đến mời:

– Mời ngài nếm nho xem hương vị như thế nào?

Viên quan cho nho vào miệng ăn thử, thấy ngon quá, nói:

– Anh có việc gì cần nhờ ta? Anh thấy ta mặc quan phục chứ? Có chuyện gì anh cứ nói, ta không thể ăn không nho của anh. Anh nói mau, có chuyện gì nào?

Người làm vườn đáp:

– Tôi chẳng cần gì cả, tôi chỉ muốn ngài nếm thử hương vị của nho thôi!

 Viên quan nói:

– Anh cứ để ta giúp anh việc gì đó, nếu không ta ăn không nho của anh cũng không thích hợp. Không thì ta trả lại anh.

Nói xong viên quan để nho xuống, bỏ đi:

Người làm vườn càng buồn bã. Tiếp đó anh nhìn thấy môt đôi vợ chồng trẻ đang âu yếm cùng nhau đi tới. Anh nghĩ cô gái trẻ này chác chắn là thích ăn quả tươi. Anh bèn ân cần nói với người thiếu phụ:

– Mời cô nếm thử nho của tôi xem như thế nào?

Thiếu phụ nhận lấy nho ăn, mỉm cười rạng rỡ. Chồng cô trừng mắt nhìn người làm vườn hỏi:

– Anh có ý gì?

Người làm vườn thấy vậy quay người bỏ chạy mà không kịp hỏi hương vị thế nào.

Anh quá buồn bã. Một hôm anh trông thấy một ông lão ăn mặc rách rưới đi tới. Anh cũng bưng một rổ nho lớn đến mời:

– Cụ có muốn nếm thử nho của tôi không?

Ông lão nhận lấy, ăn từng quả, vừa ăn vừa khen:

– Đây quả là hương vị tuyệt nhất trần gian. Nho này nhiều nước lại ngọt thơm, hương vị này khác hẳn mọi loại nho khác.

Ông vui vẻ ăn nho xong lững thưỡng bỏ đi.

Anh làm vườn vô cùng vui vẻ, cảm thấy ngày hôm nay chỉ có ông lão cuối cùng này là thật sự hiểu được hương vị của nho.

Trong cuộc sống cũng có rất nhiều “rổ nho” bày ra trước mắt, nhưng nhiều khi ta đã đánh mất tâm nguyện nếm thử nó. Chúng ta cho rằng đằng sau những trái nho này chắc chắn có một ngụ ý nào đó, hoặc là vì lợi, hoạc là vì danh, hoặc là vì sắc, làm sao con người có thể không một chút mục đích nào ẩn dấu trong đó? Và khi tính toán trong lòng, chúng ta sẽ không thưởng thức được vị ngọt của nho.

Câu chuyện ngụ ngôn này chẳng phải cũng có tác dụng gợi mở giống như của Trang Tử sao?

Từ cái nhìn của hơn hai nghìn năm trước, Trang Tử muốn cho chúng ta biết điều gì? Đó là chỉ khi phá vỡ mọi cái tâm thế tục, dùng mong muốn bản sơ của mình để hòa hợp với thế giới này, khi đó bạn mới có thể cảm nhận được chân ý của thế giới.

Trên cõi đời này, cơ hội và vị ngon bày ra trước mắt chúng ta là như nhau, chỉ có điều đòi hỏi chúng ta phải giải mã nó trong trạng thái như thế nào.

Cuộc sống chỉ là một khoảng thời gian. Thời gian nằm trong tay chúng ta, nhưng thời gian của mỗi người là hữu hạn. Mỗi chúng ta dù có giỏi dưỡng sinh đến mấy cũng chỉ có thể sống không quá trăm tuổi.

Tuy vậy, chất lượng thời gian lại tùy thuộc vào mỗi người.

Chất lượng này không hẳn giống như tri thức càng nhiều, của cải càng đầy, chức vị càng cao thì nhất định phẩm chất càng cao như ta tưởng. Trái lại, rất nhiều khi trở lại với bản nguyên, làm cho sự sông của chúng ta trở lại với trạng thái chân chất ban đầu, tâm hồn chúng ta mới cởi mở, cái tâm chúng ta mới thật sự giống như được trải qua trai giới, có thể nhìn thấu danh lợi, đạt đến tầm quên mình, mà tầm quên mình được coi là tự nhiên sẵn có.

Khi sự sống hòa hợp với đại đạo tự nhiên, chúng ta sẽ cảm nhận được niềm vui thuần chân mà cuộc sống vốn có.